Wyliczanka, czyli rodzaje przestępstw przeciwko dokumentom

  1. Podrabianie/fałszowanie dokumentów (fałszerstwo materialne)
  2. Sfałszowanie podpisu
  3. Wyłudzenie poświadczenia nieprawdy
  4. Niszczenie dokumentów
  5. Antydatowanie

Co to jest Podrabianie i Fałszowanie?

Język Potoczny

Podrabianie i fałszowanie w języku potocznym to proces wytwarzania, adaptowania lub imitowania dokumentów z zamiarem wprowadzenia w błąd (oszukania). Zgodnie z definicją słownikową fałszować oznacza przedstawiać coś niezgodnie z prawdą.

Język Prawa

Podrabianie i fałszowanie w języku prawnym to nic innego jak ocena czyjegoś zachowania przez pryzmat przesłanek poszczególnych przestępstw z kodeksu karnego, np. Art. 270 KK.

Kiedy Fałszerstwo Jest Przestępstwem?

Aby fałszerstwo mogło być uznane za przestępstwo, według polskiego prawa musi dotyczyć dokumentu, tak jak definiuje go kodeks. Zgodnie z definicją zawartą w  Art. 115 § 14 KK, dokumentem jest każdy przedmiot (np. kartka papieru, tabliczka metalowa itp.) lub inny zapisany nośnik informacji, z którymi łączy się jakieś określone prawo, albo który z uwagi na swoją treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego (np. umowa, testament) lub prawnie istotnej okoliczności. Fałszerstwo planu lekcji nie będzie przestępstwem, ale fałszerstwo np. planu pracy lub planu produkcji, na podstawie którego obliczane są wynagrodzenia może zostać uznane za przestępstwo.

Praktyka Spraw

W praktyce spraw karnych podrabianie i fałszowanie może dotyczyć sprawy karnej o:

lub każdej innej sprawy karnej, w której pojawia się podrobiony dokument, fałszywy podpis albo nierzetelne oświadczenie. Fałszerstwo może być też etapem lub częścią innego przestępstwa np. oszustwa, wyłudzenia kredytu.

Fałszerstwo w praktyce spraw karnych dotyczy konkretnego przedmiotu, z którym wiążą się określone skutki w obrocie prawnym, np:

  • kartki papieru
  • dokumentu urzędowego
  • zaświadczenia o dochodach
  • zaświadczenia o zarobkach
  • dowodu osobistego
  • świadectwa pracy
  • prawa jazdy
  • karty pojazdu
  • zeznania podatkowego
  • legitymacji.

Istotne dla praktyki są fałszerstwa, w których podstawową intencją sprawcy nie jest zmiana samego przedmiotu jako takiego, a zmiana która wywoła u innych osób określone przeświadczenie jakie powstaje w związku z obcowaniem z tym przedmiotem.

Fałszowanie Dokumentów

Art. 270 KK

Artykuł ten dokładnie precyzuje jakie zachowania będą uznane za fałszowanie czy podrabianie dokumentów.

Zgodnie z Art. 270 KK:

„§ 1 Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia  wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 2 Tej samej karze podlega, kto wypełnia blankiet, opatrzony cudzym podpisem, niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo takiego dokumentu używa.

§ 2a W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 3 Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”

Sfałszowanie dokumentu w rozumieniu prawa może polegać na:

  • podrobieniu dokumentu,
  • sfałszowaniu podpisu,
  • przerobieniu dokumentu,
  • użyciu lub posłużeniu się dokumentem podrobionym lub przerobionym.

Z podrobieniem dokumentu mamy do czynienia w przypadku stworzenia dokumentu i nadania mu takich cech, które sprawiają, że wydaje się być autentyczny.

Do podrobienia dokumentu zaliczymy fałszowanie cudzego podpisu, np. podrobienie podpisu danej osoby na upoważnieniu do odbioru przekazu gotówkowego w jej imieniu, podrobienie zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego fakt zarejestrowania jako osoby bezrobotnej.

Uwaga!

Fakt, że osoba, za którą podpisujemy dokument wyraziła na to zgodę, nie pozbawia takiego działania charakteru przestępczego, gdyż przepis ten ma na celu ochronę wiarygodności dokumentów.

Przestępstwo fałszerstwa dokumentu, poprzez jego przerobienie, popełnia osoba, która nie będąc do tego upoważniona dokonuje zmian w treści prawdziwego dokumentu (wszelkie skreślenia, poprawki, dopiski), np. syn dokonuje skreśleń czy dopisuje postanowienia do testamentu własnoręcznego sporządzonego przez matkę

Użycie jako autentyczny dokumentu podrobionego lub przerobionego

Na odpowiedzialność karną będzie narażona osoba posługująca się dokumentem, jeżeli zdawała sobie sprawę z tego, że nie jest on prawdziwy albo nawet miała wątpliwości co do jego autentyczności, a mimo to postanowiła się nim posłużyć art. 273 KK.

Art. 273 KK

„Kto używa dokumentu określonego w art. 271 lub 272, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”

W wielu przypadkach podrabianie dokumentów łączy się z innym przestępstwem – oszustwem kredytowym. Dzieje się tak, gdyż każdorazowe podrobienie, przerobienie dokumentu w celu użycia za autentyczny albo użycie takiego dokumentu jako autentycznego stanowi osobne przestępstwo.

Wyłudzenie poświadczenia nieprawdy w dokumencie

Art. 271 KK

„§ 1. Funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne,podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.”

Art. 272 KK

„Kto wyłudza poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”

Bezprawny Użytek z Dokumentów Stwierdzających Tożsamość

Samo fałszerstwo dokumentów może także dotyczyć dokumentów osobistych np. dowodu osobistego, prawa jazdy lub paszportu. Kodeks Karny przewiduje również przestępstwa dot. bezprawnego użytku z ww. dokumentów osobistych

Art. 274 KK

„Kto zbywa własny lub cudzy dokument stwierdzający tożsamość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”

Art. 275 KK

„§ 1. Kto posługuje się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby albo jej prawa majątkowe lub dokument taki kradnie lub go przywłaszcza, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bezprawnie przewozi, przenosi lub przesyła za granicę dokument stwierdzający tożsamość innej osoby albo jej prawa majątkowe”

Niszczenie Dokumentów

Art. 276 KK

„Kto niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznym, ukrywa lub usuwa dokument, którym nie ma prawa wyłącznie rozporządzać, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.”

Antydatowanie

Umowa ustna zostaje po tygodniu sporządzona na piśmie z datą o tydzień wcześniejszą. Czy takie zachowanie jest już przestępstwem?

Czym jest antydatowanie?

Jest to opatrzenie dokumentu (umowy, dokumentu urzędowego itp.) datą wcześniejszą niż rzeczywista data, w której dany dokument został sporządzony bądź podpisany.

Czy antydatowanie jest przestępstwem?

W Kodeksie Karnym nie wyrażono wprost takiego przestępstwa jak antydatowanie. Nie ulega jednak wątpliwości, ze prawo karne stoi na straży wiarygodności dokumentów. Wyrazem tego jest rozdział XXXIV Kodeksu Karnego poświęcony przestępstwom przeciwko wiarygodności dokumentów. Przepisem, który otwiera ten rozdział kodeksu karnego jest przytoczony wcześniej Art. 270 KK

Analiza przesłanek antydatowania – fałszowania dokumentów

Z przepisu Art. 270 KK nie wynika jasno, czy antydatowanie wypełnia znamiona fałszerstwa. Żeby to ustalić należy posłużyć się wykładnią i ustalić zakres obowiązywania tego przepisu.

Zgodnie z wykładnią językową, istotą czynu opisanego w Art. 270 §1 KK jest podrobienie lub przerobienie dokumentu. Należy zatem stwierdzić, że antydatowanie dokumentu wypełnia istotę podrobienia. Opatrzenie bowiem dokumentu datą wsteczną stwarza pozór, że dana czynność prawna została wykonana z datą wcześniejszą. Taki dokument nie jest zatem autentyczny, ponieważ jego rzeczywiste sporządzenie wydarzyło się w innym terminie, niż data na nim zawarta.

W ujęciu systemowym
Kodeks karny chroni dobro jakim jest pewność obrotu prawnego. Istotą obrotu prawnego jest przekazywanie informacji. Z kolei zapis informacji mających znaczenie prawne to właśnie dokument. A zatem czyny, które są wymierzone przeciwko autentyczności dokumentów to potencjalne przestępstwa.

Należy zatem stwierdzić, że interpretacja przepisu Art. 270 KK, mająca na celu ochronę wiarygodności dokumentów poprzez zapobieganie ich antydatowaniu, jest zgodna z wykładnią systemową, która stoi na straży pewności i autentyczności obrotu prawnego.

Ujęcie celowościowe
Celem funkcjonowania w kodeksie karnym takiego przestępstwa jak fałszerstwo jest zapobieganie istnienia w obrocie prawnym dokumentów nieautentycznych. Dokument autentyczny to taki dokument, który jest prawdziwy, zgodny z rzeczywistością. Jeśli na dokumencie podpisywanym tudzież sporządzanym 15 stycznia widnieje data 1 stycznia, to nie jest to zgodne z rzeczywistością i nie jest to dokument autentyczny, celowym jest zatem uznanie tego typu zachowań za przestępne.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że antydatowanie dokumentów wypełnia znamiona fałszowania z Art. 270 KK i jest czynem karalnym!

Przypadki kiedy antydatowanie będzie spełniało znamiona innego przestępstwa?

Antydatowanie jako poświadczenie nieprawdy z Art. 272 KK

Art. 272 KK 

Kto, wyłudza poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”

Przykład: funkcjonariusz podpisuje dokument, w którym celowo zatajono wcześniejszą datę niż rzeczywista data jego podpisania/wystawienia.

Oszustwo z Art. 286 KK

Art. 286 § 1 KK 

Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.”

Przykład: osoba antydatuje umowę najmu w celu zwiększenia kosztów prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym zmniejszenia podstawy opodatkowania.

Nierzetelna dokumentacja – Art. 303 § 1 KK

Art. 303 § 1 KK 

Kto wyrządza szkodę majątkową osobie fizycznej, prawnej albo jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, przez nieprowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej albo prowadzenie jej w sposób nierzetelny lub niezgodny z prawdą, w szczególności niszcząc, usuwając, ukrywając, przerabiając lub podrabiając dokumenty dotyczące tej działalności, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”

Fałszowanie Pieniędzy

Uwaga!

Fałszerstwo pieniędzy (podrabianie pieniędzy) jest zupełnie osobnym przestępstwem opisanym w Art. 310 KK

Zgodnie z Art. 310 § 1 KK, fałszerstwo pieniędzy dotyczy podrabiania albo przerabiania wszelkich form pieniądza (polskiego i obcego – w tym również jeszcze nie wprowadzonego do obrotu), innych znaków pieniężnych uznawanych prawnie za środek płatniczy, a także dokumentów uprawniających m. in. np. do odsetek czy kapitału. Za tego rodzaju działania grozi kara pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 5 lat albo kara 25 lat pozbawienia wolności.

Zgodnie z Art. 310 § 2 KK karane jest również:

  • puszczanie w obieg
  • przyjmowanie do obiegu
  • przechowywanie
  • przewożenie
  • przenoszenie
  • przesyłanie
  • pomaganie w zbyciu lub ukryciu

wszelkich form pieniądza opisanych w Art. 310 § 1 KK – przewidziana kodeksem kara to pozbawienie wolności od roku do 10 lat.

Uwaga! 

Za czynienie przygotowywań do przestępstw opisanych w Art. 310 § 1 i  2 KK grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat!

Warto pamiętać, że ustawodawca w wypadku fałszowania pieniędzy przewidział jednak możliwość zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary.

Praktyka Spraw Karnych

Jeżeli szukasz kancelarii adwokackiej specjalizującej się w sprawach karnych, naprawdę dobrze trafiłeś. Jako Kancelaria mamy bogatą praktykę i doświadczenie w prowadzeniu spraw karnych i to na terenie całej Polski.

ŻAKIEWICZ ADWOKACI to zespół dobrze wykształconych, bystrych i odpowiedzialnych adwokatów, radców prawnych i prawników.  Poznaj opinie naszych klientów.

Skorzystaj z naszego Formularza Kontaktowego lub też Umów się na spotkanie online

Magda Gawińska Adwokat w Warszawie.

Magda Gawińska

Adwokat, Wspólnik

więcej

Maciej Górczak Adwokat w Warszawie.

Maciej Górczak

Adwokat, Wspólnik

więcej

Anna Grela Radca Prawny we Wrocławiu.

Anna Grela

Radca prawny

więcej

Paulina Szypołowska Adwokat w Warszawie.

Paulina Szypołowska

Aplikant adwokacki

więcej

Damian Bossowski Prawnik w Warszawie.

Damian Bossowski

Aplikant adwokacki

więcej

Katarzyna Łangowska Prawnik w Warszawie.

Katarzyna Łangowska

Aplikant adwokacki

więcej

Zostaw komentarz

zwiń rozwiń

Ela Styczeń 17, 2019

Zostałam wezwana jako świadek z art 270 kk par 1 składałam już podpisy przepisywalam tekst. Teraz znów muszę składać te podpisy i przepisywać tekst, czy mogę odmówić po raz kolejny pisania?

ŻAKIEWICZ ADWOKACI Styczeń 17, 2019

jeśli jest Pani wezwana w charakterze podejrzanej to jak najbardziej może Pani odmówić. Jeśli jest Pani świadkiem to również może Pani odmówić, nie ma możliwości zmuszenia Pani do wykonywania czynności pisania. Kwestie te reguluje art. 192a kpk, art. 74 kpk i inne przepisy dot. świadków.