Rodzaje Oszustw i Wyłudzeń

W praktyce spraw karnych oszustwo i wyłudzenie są najczęściej kwalifikowane z art. 286 kk. Poniżej przedstawiamy najczęstsze rodzaje oszustw i wyłudzeń wraz z krótką charakterystyką i kwalifikacją prawną stosowaną przez sądy.

1. Oszustwo (90% wszystkich skazań)

Oszustwo potocznie nazywane wyłudzeniem to przestępstwo opisane w art. 286 kk. Za oszustwo może zostać skazany zarówno sprawca jak i inne osoby, które mu pomagają.

Oszustwo zostaje dokonane wtedy gdy nieświadomie, na skutek oszukańczych zabiegów sprawcy, dokonujemy zakupu, sprzedaży, darowizny, zamiany lub innego rozporządzenia naszymi pieniędzmi lub majątkiem.

Kilka popularnych przykładów oszustw:

Więcej ciekawych przykładów przestępstw oszustwa można znaleźć na stronach policyjnych lub czytając o oszustwach na portalach. Niektóre insttytucje finansowe na swoich stronach również informują o rodzajach oszustw.

Przeczytaj również nasz artykuł 41 Rodzajów Oszustw – Jak je wykryć i jak się przed nimi bronić?

2. Wyłudzenie pieniędzy

Wyłudzenie pieniędzy również jest kwalifikowane z Art. 286 KK. Sprawca wprowadza pokrzywdzonego w błąd i doprowadza do przekazania mu określonych kwot (jednorazowo lub cyklicznie) w zamian za nieistniejące usługi, przedmioty, rzeczy. Celem działania sprawcy jest uzyskanie określonych kwot pieniężnych. Gazety bardzo często opisują przypadki takich oszustw -na wnuczka, na policjanta itd..

3. Wyłudzenie kredytu, pożyczki

Wyłudzenie kredytu, pożyczki to oszustwo kredytowe, które sądy kwalifikują z Art. 297 KK.

Polega ono na udzieleniu nieprawdziwych informacji instytucji, u której sprawca stara się o kredyt. Sprawca najczęściej posługuje się w banku podrobionym podpisem bądź dokumentem (sfałszowanym zaświadczeniem o zarobkach, dowodem osobistym innej osoby), celem uzyskania kredytu. Maksymalny wyrok za to przestępstwo to 5 lat pozbawienia wolności. W oszustwie kredytowym aby doszło do przestępstwa wystarczy złożenie zaledwie jednego fałszywego dokumentu!

Więcej informacji o tym rodzaju wyłudzenia – Wyłudzenie kredytu

Do wyłudzenia kredytu najczęściej dochodzi w skutek tzw. podkręcania zdolności kredytowej. Przedstawiając nieprawdziwe lub sfałszowane dokumenty, podając nieprawdziwe okoliczności odnośnie zarobków czy zatrudnienia banki i instytucje pożyczkowe dokonują wypłaty kredytu lub pożyczki osobom lub firmom, które w oparciu o prawdziwą dokumentację nie mają zdolności kredytowej. 

Wyłudzenie kredytu może zostać dokonane przez osobę fizyczną lub firmę. W przypadku firmy odpowiedzialność karną ponoszą członkowie jej organów (np. zarząd, prokurent, pełnomocnik) lub inne osoby działające w jej imieniu.

4. Oszustwo komputerowe

Oszustwo komputerowe sądy kwalifikują z Art. 287 KK.

Oszustwo komputerowe polega na:

  • przetwarzaniu
  • gromadzeniu
  • przekazywaniu
  • zmianie
  • usuwaniu
  • lub wprowadzaniu danych informatycznych

przez osobę nieupoważnioną, gdy jej celem jest uzyskanie korzyści majątkowej kosztem innej osoby, lub wyrządzenie jej szkody. Karą za takie zachowanie jest pozbawienie wolności do lat 5 – chyba, że zaistniał wypadek mniejszej wagi – wtedy sprawca może zostać skazany na karę pozbawienia wolności do roku.

Przykładem typowego oszustwa komputerowego będzie np. włamanie się do sieci komputerowej banku celem wykonania przelewu określonej kwoty na rachunek sprawcy, bądź zmniejszenia jego debetu.

Oszustwa dokonywane przez internet nie są oszustwami komputerowymi, a zwykłymi typami oszustw, w których sprawca wykorzystuje internet jako narzędzie. Kilka ciekawych przykładów oszustw internetowych można znaleźć tu.

5. Oszustwo ubezpieczeniowe

Oszustwa ubezpieczeniowe są kwalifikowane przez sądy z Art. 298 KK.

Oszustwo ubezpieczeniowe to spowodowanie wypadku w celu uzyskania odszkodowania z tytułu ubezpieczenia. Warto zaznaczyć, że znamieniem oszustwa ubezpieczeniowego jest jedynie spowodowanie wypadku.

Więcej informacji o tym rodzaju oszustw – Oszustwa ubezpieczeniowe

Upozorowanie czy sfingowanie wypadku oznacza odpowiedzialność z Art. 286 kk, co wiąże się z surowszą odpowiedzialnością sprawcy. Warto zaznaczyć, że przestępstwo oszustwa ubezpieczeniowego zostaje popełnione już z chwilą spowodowania zdarzenia niezależnie od tego, czy sprawca otrzymał później odszkodowanie z tego tytułu. Za oszustwo ubezpieczeniowe grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

6. Oszustwo Kapitałowe/Giełdowe

Polega na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji lub przemilczaniu informacji o stanie majątkowym oferenta w dokumentacji związanej z obrotem papierami wartościowymi, mające istotne znaczenie dla nabycia, zbycia papierów wartościowych, podwyższenia albo obniżenia wkładu.

Oszustwa kapitałowe i giełdowe zostały uregulowane w Art. 162 – 178 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Tekst ustawy dostępny w bazie ISAP pod adresem Dz.U. 1997 nr 118 poz. 754.

7. Oszustwo Podatkowe

Dodatkowo kodeks karny skarbowy opisuje pojęcie oszustwa podatkowego – Art. 56 KKS. Oszustwo podatkowe polega na podaniu przez podatnika nieprawdy lub zatajeniu prawdy bądź też niezawiadomieniu o zmianie danych, przez co następuje narażenie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na uszczuplenie podatku. Dokonywane jest w deklaracji lub oświadczeniu.

Do najczęstszych oszustw podatkowych należą Wyłudzenia VAT.

Fałszowanie Dokumentów

Z tematem oszustw i wyłudzeń nierozerwalnie łączą się przestępstwa fałszowania i podrabiania, przerabiania dokumentów. Sprawcy, którzy dokonując oszustw posługują się nierzetelnymi dokumentami mogą odpowiadać dodatkowo z Art. 270 KK i Art. 273 KK. Jeżeli do oszustwa wykorzystano nierzetelne lub puste faktury zastosowanie znajdą Art. 270a KK lub Art. 271a KK albo odpowiednie przepisy kodeksu karnego skarbowego.

Przeczytaj więcej na temat przestępstw przeciwko dokumentom.

Oszustwo w typie podstawowym z Art. 286 KK to 90% wszystkich skazań.

Co to jest Oszustwo (Wyłudzenie, Art. 286 KK) w rozumieniu prawa?

Żeby zrozumieć w jaki sposób bronić się przed ew. zarzutami trzeba wyjaśnić co to jest przestępstwo oszustwa w rozumieniu prawa.

Oszustwo to najprościej ujmując świadome wprowadzenie kogoś w błąd lub wyzyskanie czyjegoś błędu dla własnej korzyści majątkowej.

Inne definicje oszustwa można znaleźć na wielu stronach w internecie: Definicja oszustwa w Wikipediina stronach Gazety Prawnej.

ART. 286 KK – Kodeks Karny

Gdzie opisane jest oszustwo? Jakie są przesłanki przestępstwa? Odpowiedź na te pytania zawarta jest w kodeksie karnym. Najważniejszy przepis to Art. 286 KK.

Oszustwo w kodeksie karnym zostało opisane w następujący sposób:

Art. 286 KK

§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,

podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy.

§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 4. Jeżeli czyn określony w § 1-3 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Przesłanki to inaczej podstawy dla sądu uznania danego czynu za przestępstwo oszustwa. Tylko spełnienie się łączne wysztkich przesłanek umożliwia sądowi wydanie wyroku skazującego.

Przesłankami oszustwa: 

  • wprowadzenie w błąd,
  • wyzyskanie błędu,
  • działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
  • osiągnięcie korzyści majątkowej.

Przesłanki oszustwa należy interpretować w następujący sposób:

  • Wprowadzenie w błąd to wytworzenie w świadomości innej osoby fałszywego obrazu pewnego wycinka rzeczywistości. Osoba wprowadzona w błąd przyjmuje za pewne, że dana okoliczność jest taka jak myśli. Np. sprzedawca w sklepie jest pewien, że cena sprzedawanego produktu jest taka jak wynika z etykiety, nie wie on jednak, że etykieta została przeklejona; kupujący jest pewien, że przebieg samochodu zgadza się z wskazaniem licznika, nie wie jednak, że wskazanie licznika zostało sfałszowane.
  • Wyzyskanie błędu polega na zaniechaniu skorygowania błędnego obrazu rzeczywistości, który ma dana osoba i podjęciu działań w oparciu o to błędne przekonanie. Np. podwyższenie ceny za samochód z większym przebiegiem na podstawie wskazania przekręconego licznika.
  • Działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej to nic innego jak dążenie do uzyskania korzyści dla siebie lub osoby trzeciej na skutek rozporządzenia mieniem przez osobę wprowadzoną w błąd. Nie będzie oszustwem wprowadzenie kogoś w błąd dla żartu i uświadomienie, że chciał podjąć jakąś decyzję w błędzie.
  • Osiągniecie korzyści majątkowej to finalne doprowadzenie do rozporządzenia mieniem przez osobę wprowadzoną w błąd. Dokonanie oszustwa następuje najczęściej w momencie, w którym sprawca osiąga zysk w postaci np. przelewu na swój rachunek, gotówki, podpisanej umowy sprzedaży lub innej czynności rozporządzającej

Trzeba pamiętać, że niektóre zachowania i zabiegi oszukańcze mogą zostać uznane za usiłowanie. Kara i konsekwencje usiłowania oszustwa i dokonania są takie same.

Kara za oszustwo i wyłudzenie

Jaka kara grozi za oszustwo?

Skazując za oszustwo sąd może wymierzyć różne rodzaje kar. W szczególności należy wskazać, że w przypadku wyłudzenia mienia o znacznej wartości (Art. 115 § 5, 6 i 7 KK), które wylicza się mnożąc przez 200 stawkę minimalnego wynagrodzenia za pracę publikowanego w komunikatach i obwieszczeniach przez GUS, sąd może orzec karę pozbawienia wolności do lat 10. Wynika to z Art. 294 KK. W 2018 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 2100,- złotych, a zatem mieniem znacznej wartości będzie mienie o wartości równej lub wyższej niż 420.000,- złotych.

Kary za oszustwo Art 286 KK w 2018 r.:

powyżej > 420.000 zł od 6 miesięcy do 10 lat

poniżej < 420.000 zł od 6 miesięcy do 8 lat

W wypadku mniejszej wagi grzywnaograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do 2 lat

Wypadek mniejszej wagi w sprawie o oszustwo

Wypadek mniejszej wagi to pojęcie nieostre, które sądy w praktyce orzeczniczej zawsze interpretują rozstrzygając daną sprawę. Istnieją wskazania sądów apelacyjnych i Sądu Najwyższego jak należy rozumieć wypadek mniejszej wagi lecz nie są one wiążące.

Fragment wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu:

„O tym, czy zachodzi wypadek mniejszej wagi, decyduje ostateczny bilans wynikający z oceny wszystkich znamion przedmiotowych i podmiotowych danego czynu pozwalający ocenić, iż konkretny czyn cechuje się niewysoką społeczną szkodliwością. Podobnie w literaturze wskazuje się, że wypadek mniejszej wagi zachodzi wówczas, gdy okoliczności popełnienia czynu zabronionego wskazują, że czyn charakteryzuje się niewielkim stopniem społecznej szkodliwości (Art. 115 § 2 KK). To stopień społecznej szkodliwości czynu jest podstawowym kryterium oceny, czy dany czyn można zakwalifikować jako wypadek mniejszej wagi (por. Małgorzata Dąbrowska-Kardas, Piotr Kardas, Kodeks Karny z Komentarzem, Zakamycze, Kraków 1999 r. tom III s. 116-118 oraz przytoczoną tam literaturę).”

Można być prawie pewnym, że oszustwo na kilkadziesiąt lub kilkaset złotych zostanie prawie zawsze zakwalifikowane jako wypadek mniejszej wagi. Przy większych kwotach zawsze pod uwagę trzeba brać szereg innych okoliczności danej sprawy.

Sąd orzekając o odpowiedzialności karnej orzeka również o obowiązku naprawienia szkody pokrzywdzonemu w części lub całości. Stosowny wniosek o naprawienie szkody powinien na początku postępowania złożyć pokrzywdzony.

Jak się bronić przed zarzutem oszustwa?

Oszustwo stanowi jedno z najpowszechniejszych przestępstw przeciwko mieniu. Statystyki oszustw prowadzone przez policję wskazują, że co roku ujawnia się około 100.000 czynów z Art. 286 KK. Zarzutu oszustwa nigdy nie można lekceważyć, bowiem za przestępstwo to grozi surowa kara pozbawienia wolności, a skazanie za oszustwo zawsze zostaje ujawnione w rejestrze karnym. Sąd może również orzec zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywania zawodu lub zajmowania określonego stanowiska związanego z popełnieniem przestępstwa.

Również jeżeli zostaliśmy pokrzywdzeni oszustwem, należy niezwłocznie skonsultować swoją sytuację prawną, bowiem efektywne korzystanie z praw pokrzywdzonego w toczącym się postępowaniu karnym daje często większą rękojmię realnego i szybkiego naprawienia szkody niż dochodzenie tych samych roszczeń w postępowaniu cywilnym.

Oszustwo (Art. 286 KK) to najprościej ujmując świadome wprowadzenie kogoś w błąd lub wyzyskanie czyjegoś błędu dla własnej korzyści. Zgodnie z definicją kodeksową jest to natomiast przestępstwo polegające na „celowym, podjętym w celu uzyskania korzyści majątkowej, doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia swoją własnością za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo przez wykorzystanie jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania podejmowanego działania”.


Aby można było mówić o przestępstwie oszustwa sąd musi ustalić zatem czy spełnione zostały następujące okoliczności:

  • czy doszło do rozporządzenia mieniem,
  • czy rozporządzenie było niekorzystne,
  • czy rozporządzenie nastąpiło wskutek wprowadzenia w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do właściwego pojmowania podejmowanego działania.

Niekorzystność nie oznacza, że musi dojść do realnej szkody. Niekorzystność rozporządzenia ma bowiem miejsce także wtedy, gdy zmiana stanu majątkowego ma ujemny charakter, choć do szkody nie doszło. Przykładowo zakup towaru z zobowiązaniem się do zapłaty w dalszym, umownie określonym terminie, przy zaistnieniu już w momencie tego zakupu zamiaru niedotrzymania uzgodnionego terminu zapłaty i odłożenia go na czas bliżej nieokreślony, jest właśnie przestępstwem z Art. 286 KK.

Ważne

Ocena niekorzystności następuje na chwilę doprowadzenia do rozporządzenia.

Wprowadzenie w błąd („oszustwo czynne”) polega na podstępnym doprowadzeniu pokrzywdzonego do mylnego wyobrażenia o określonym stanie rzeczy (np. co do rzeczywistych właściwości sprzedawanego towaru).

Wyzyskanie błędu lub niezdolności pokrzywdzonego do należytego pojmowania przedsiębranej czynności („oszustwo bierne”) polega na świadomym skorzystaniu z mylnego wyobrażenia o rzeczywistości w jakim znajduje się pokrzywdzony. Sprawca wyzyskuje błąd, gdy wie o błędnym przekonaniu pokrzywdzonego co do określonych faktów, ale nie czyni nic, by go z tego błędu wyprowadzić. Ofiarą tego rodzaju oszustw padają najczęściej osoby starsze nie zdające sobie sprawy z rzeczywistych skutków prawnych podejmowanych czynności, oszustwa takie mają też często miejsce przy nabywaniu dzieł sztuki, numizmatów i innych cennych przedmiotów od osób, które w ogóle nie uświadamiają sobie ich wartości.

Duża część przestępstw popełniana jest na szkodę osób najbliższych, dlatego warto pamiętać, że jeżeli przestępstwo zostało popełnione na szkodę osoby najbliższej ściganie następuje na jej wniosek.

Porada

Jeżeli przestępstwo oszustwa popełnione zostało na szkodę osoby najbliższej warto rozważyć mediację z pokrzywdzonym – wycofanie wniosku o ściganie będzie skutkowało umorzeniem postępowania.

Dowody w Sprawach KarnychOszustwo jest przestępstwem relatywnie trudnym do udowodnienia. Oskarżyciel musi bowiem wykazać, że sprawca działał z zamiarem oszukania pokrzywdzonego. Przykładowo nie przesądza o popełnieniu przestępstwa sam fakt, iż pożyczkobiorca, pomimo upomnień ze strony pożyczkodawcy, nie zwraca pożyczki. Do przypisania oszustwa konieczne jest bowiem ustalenie, że występując o udzielenie pożyczki, kredytu lub innego płatnego świadczenia, sprawca działał z zamiarem jego niezwrócenia lub niespłacenia. Dopiero powiązanie różnych okoliczności związanych z zawieranymi umowami kredytowymi lub innymi transakcjami może pozwolić na wyprowadzenie wniosków o zamiarze oskarżonego. Dlatego bardzo ważne jest żeby sprawą od początku zajął się profesjonalista, którego wiedza i doświadczenie umożliwi znalezienie ewentalnych nieprawidłowości w zgromadzonym materiale dowodowym.

Porady Prawne w Sprawie o Oszustwo

Porady prawne i informacje zarówno dla osób pokrzywdzonych oszustwem jak i dla osób oskarżanych lub podejrzewanych o popełnienie przestępstwa oszustwa, czyli czynu z art. 286 kk.

Porady dla Podejrzanego i Oskarżonego

Naszym zdaniem skuteczna obrona to taka, która wykorzystuje wszystkie prawem przewidziane środki. Zawsze zachęcamy klientów naszej kancelarii do aktywnego udziału w postępowaniu i obrony. Sprawy oszustw i wyłudzeń nie różnią się pod względem procedury od innych spraw karnych. Jednak z uwagi na ich specyfikę uważamy, że poniższe zasady pomogą w obronie przed zarzutem wyłudzenia. Nasze rady nie sprawią, że od razu uwolnisz się od zarzutu, ale pozwolą Ci uniknąć pewnych podstawowych błędów i ułatwią Twoją obronę na dalszym etapie postępowania.

  • Najważniejsze! – pamiętaj o swoich prawach jako oskarżonego czy podejrznego. Masz m. in. prawo odmowy składania wyjaśnień i korzystania z pomocy adwokata obrońcy. Możesz zapoznać się z aktami sprawy, zadawać pytania przesłuchiwanym świadkom. To tylko niektóre z Twoich uprawnień.
  • Korzystaj z Porad Prawnych. Nie musisz decydować się na konretną linię obrony natychmiast. Zdobądź wiedzę na temat swojej sprawy z zaufanego i rzetelnego źródła. Adwokaci i Radcowie Prawni udzielą Ci wyczerpujących wyjaśnień.
  • Dokonaj analizy zdarzenia, w którym uczestniczyłeś i obiektywnie oceń jaki był w nim Twój udział. Nie przyznawaj się do zarzutów bez ich dokładnego przeczytania. Łatwo przyznać się do czegoś czego się nie zrobiło.
  • Nie składaj wyjaśnień przy pierwszym przesłuchaniu. Masz prawo do odmowy składania wyjaśnień bez żadnych negatywnych konsekwencji.
  • Zapoznaj się z zebranym materiałem dowodowym i dopiero wtedy złóż wyjaśnienia. Tak będzie bezpieczniej.
  • Nie poddawaj się presji ze strony policji lub prokuratora, którzy mogą nalegać żebyś dostarczył określone dowody, np. dokumenty, komputer, telefon. Nie jesteś zobowiązany do dostarczenia dowodów swojej niewinności, a tym bardziej tych obciążających. To policja lub prokurator muszą je zdobyć i udowodnić ci przestępstwo.
  • Korzystaj z pomocy adwokata i kancelarii adwokackiej. Masz do tego prawo.

Porady dla Pokrzywdzonego

  1. Pamiętaj Powodzenie Twojej sprawy zależy od tego jak się zachowasz na początku postępowania.
  2. Jeżeli zostałeś pokrzywdzony oszustwem pamiętaj, że czas jest najważniejszy. Im wiecej go upływa od popełnienia przestępstwa tym mniejsze są szanse na zebranie dowodów (odszukanie świadków, zabezpieczenie dokumentów, śladów itd.)
  3. Pytaj. Aktywnie szukaj pomocy w kancelarii adwokackiej lub adwokata czy radcy prawnego. Korzystaj z Porad Prawnych.
  4. Aktywnie korzystaj ze swoich praw jako pokrzywdzonego – przeglądaj akta, dowiaduj się o stan postępowania – policja i prokuratura działają skuteczniej, jeśli więdzą, że ktoś się sprawą interesuje.
  5. Nie dopuść do umorzenia lub zawieszenia śledztwa przez prokuraturę – możesz zaskarżyć takie postanowienie.
  6. Złóż wniosek o naprawienie szkody – masz na to czas do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (Art. 49a KPK).

Praktyka Spraw Karnych

Jeżeli szukasz kancelarii adwokackiej specjalizującej się w sprawach karnych dobrze trafiłeś. Mamy bogatą praktykę i doświadczenie w prowadzeniu spraw karnych na terenie całej Polski.

ŻAKIEWICZ ADWOKACI to zespół dobrze wykształconych, bystrych i odpowiedzialnych adwokatów , radców prawnych i prawników. Przeczytaj rekomendacje naszych klientów.

Skorzystaj z Formularza Kontaktowego.

Zostaw komentarz

zwiń rozwiń