Epidemia koronawirusa – Informator Prawny

Aktualności i porady prawne związane ze stanem epidemii koronawirusa w Polsce.

Wraz z odnotowaniem pierwszych przypadków zakażeń koronawirusem SARS-CoV-2, wywołującym chorobę COVID-19 w dniu 13 marca 2020 r.na obszarze Polski ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego. Wobec rozprzestrzenia się koronawirusa, w dniu 20 marca 2020 r. do odwołania wprowadzono stan epidemii (zob. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii).

W walce z pandemią zdecydowano o wprowadzeniu licznych ograniczeń w funkcjonowaniu instytucji i zakładów pracy, które całkowicie zakazały lub istotnie zahamowały działalność wielu przedsiębiorstw, w szczególności branży transportowej, turystycznej, gastronomicznej, kulturalnej, rozrywkowej, sportowej i rekreacyjnej oraz oświatowo-wychowawczej. Doszło do zamknięcia wielu placówek handlowych, zakładów pracy, szkół i przedszkoli (także prywatnych), odwołania wydarzeń, wycieczek turystycznych.
Wprowadzenie zakazów i ograniczeń w kluczowych sektorach gospodarczych – przestoje w transporcie, wstrzymanie produkcji, opóźnienia dostaw, zamówień, realizacji umów i płatności, wpłynęło negatywnie na funkcjonowanie praktycznie każdego przedsiębiorstwa. Nie bez znaczenia pozostały też zmiany w dotychczasowym zachowaniu społeczeństwa. Konsumenci wyraźnie ograniczyli dotychczasową aktywność, unikają bezpośrednich kontaktów z innymi ludźmi i wszelkich sytuacji, które mogłyby stanowić zagrożenie dla ich życia lub zdrowia.

Koronawirus wpłynął na niemal wszystkie stosunki prawne. Minimalizacja jego skutków wymaga od przedsiębiorców zdecydowanych działań stabilizujących ich sytuację. Będziemy na bieżąco przekazywać wszelkie informacje prawne, które pomogą wszystkim firmom i przedsiębiorcom przetrwać ten trudny okres. Postaramy się na bieżąco aktualizować niniejszą stronę i uzupełniać w miarę otrzymywanych informacji, a także Państwa pytań.

Prosimy o kontakt z kancelarią i przekazywanie nam Państwa problemów prawnych: telefonicznie na numery kontaktowe, za pośrednictwem naszego formularza kontaktowego albo bezpośrednio w komentarzach na dole strony. 

I. ZUS i podatki

Czy w związku z koronawirusem dla przedsiębiorców są przewidziane ulgi w płatności składek ZUS ?

17 marca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) poinformował, że w związku z epidemią koronawirusa w Polsce wprowadza ulgi dla przedsiębiorców. Ulgi będą polegały na:

  • odroczeniu o 3 miesiące terminu płatności składek za okres od lutego do kwietnia 2020 r.,
  • zawieszeniu na 3 miesiące realizacji umowy zawartej z ZUS, w której termin płatności rat bądź składek wyznaczono w okresie od marca do maja 2020 r., i tym samym wydłużeniu o 3 miesiące terminu realizacji zawartej umowy.

Wypełniony, podpisany i zeskanowany wniosek o przyznanie ulgi można wysłać pocztą elektroniczną na adres właściwego oddziału ZUS. Szczegółowe informacje na stronie ZUS.

II. Prawo pracy

Czy pracodawca może wstrzymać wypłatę wynagrodzeń w razie przestoju spowodowanego epidemią koronawirusa?

 

III. Umowy

Opinia kancelarii adwokackiej dotycząca realizacji umów w związku z epidemią koronawirusa oraz rekomendacje: 

  1. pandemia koronawirusa utrudniła albo uniemożliwiła wywiązanie się z wielu zobowiązań kontraktowych;
  2. pandemia koronawirusa jest siłą wyższą i może stanowić przesłankę braku odpowiedzialności za szkodę;
  3. brak możliwości wykonania umowy musi mieć charakter obiektywny. Strona powołująca się na przesłankę siły wyższej powinna wykazać związek przyczynowy między działaniem siły wyższej – koronawirusem, a szkodą oraz brak winy. O braku winy świadczy zachowanie przez dłużnika staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność);
  4. każdy przedsiębiorca powinien poddać analizie wiążące go umowy, których wykonanie może być zagrożone przez którąkolwiek ze stron;
  5. w niektórych sytuacjach konieczne będzie renegocjowanie warunków umów celem dostosowania ich postanowień do obecnej sytuacji.

Czy epidemia koronawirusa to siła wyższa?

Nie istnieje definicja legalna siły wyższej. Znaczenie tego pojęcia zostało ukształtowane przez doktrynę i orzecznictwo.

Siła wyższa (vis maior, force majeure, act of God) to zdarzenie:
a) zewnętrzne czyli mające źródło poza sferą działań lub zaniechań osoby odpowiedzialnej za szkodę,
b) niemożliwe lub prawie niemożliwe do przewidzenia tj. zdarzenie niespodziewane, zaskakujące, nietypowe, niewpisane w ryzyko danej działalności,
c) którego skutkom nie można było zapobiec (vis maior, que humana infirmitas resistere non potest).
Za siłę wyższą uznaje się zdarzenia naturalne takie jak klęski żywiołowe (powodzie, pożary o znacznych rozmiarach, trzęsienia ziemi, huragany, wybuchy wulkanów, epidemie) oraz akty siły (wojny, strajki generalne, zamieszki)

Każda epidemia ma zatem charakter siły wyższej. Skala epidemii koronawirusa, która doprowadziła do wprowadzenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii jest z pewnością zdarzeniem o charakterze siły wyższej.

Czy ponoszę odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy?

Zgodnie art. 471 k.c Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy z powodu siły wyższej wyłącza odpowiedzialności za powstałe szkody. Oznacza to brak obowiązku zapłaty kar umownych, odszkodowań i innych negatywnych konsekwencji niewykonania lub nieprawidłowego wykonania umowy. Nie wyklucza to jednak obowiązku realizacji umowy po ustaniu siły wyższej, o ile oczywiście późniejsze wykonanie umowy będzie możliwe i celowe.

Uwaga! Siła wyższa nie zwalnia z obowiązku zachowania należytej staranności. Między działaniem siły wyższej, a szkodą musi zachodzić związek przyczynowo skutkowy. Skutecznie powołać się na siłę wyższą będzie mogła zatem tylko ta strona umowy, która mimo zachowania należytej staranności nie miała możliwości przezwyciężenia siły wyższej i realizacji umowy.

Czy w związku ze stanem epidemii można rozwiązać lub zmienić umowę?

Siła wyższa nie prowadzi też automatycznie do wygaśnięcia zobowiązania czy też prawa do rozwiązania lub wypowiedzenia umowy, chyba, że w samej umowie zawarto klauzulę siły wyższej i np. rozszerzono zakres jej zastosowania o te dodatkowe uprawnienia.

Jeśli umowa nie zawiera klauzuli siły wyższej, strona ma prawo powołać się na przepisy prawa, w szczególności kodeksową zasadę braku odpowiedzialności za szkody.

Warto jednak rozważyć wprowadzanie do umów klauzul siły wyższej, które mogą nadawać charakter siły wyższej zdarzeniom, które na podstawie definicji utrwalonych w orzecznictwie trudno byłoby za takie uznać np. awarie sprzętu, nieuzyskanie wymaganych zezwoleń, przyczyny leżące po stronie podwykonawców, szczególnie, że w chwili obecnej trudno jest przewidzieć czy z punktu widzenia zobowiązań umownych, pośrednie skutki koronawirusa będą zbliżone do tych bezpośrednich.

Z drugiej strony, umowna klauzula siły wyższej może nie tylko ograniczać ale i rozszerzać odpowiedzialność także na szkody będące następstwem siły wyższej, a zatem odejść od odpowiedzialności na zasadzie winy. Konieczne jest wówczas jednoznaczne wskazanie, że strona ponosi odpowiedzialność także w przypadku siły wyższej.
Umowne klauzule mogą wprowadzać dodatkowe możliwości dla stron umowy, której realizacja jest niemożliwa na skutek siły wyższej, takie jak prawo odstąpienia lub wypowiedzenia umowy, a nawet zwolnienie z obowiązku wykonania umowy w późniejszym czasie.

Czy obowiązują kary umowne?

Tak, kary umowne wynikające z zawartych umów obowiązują. Jednak dochodzenie kar umownych może zostać wyłączone przez siłę wyższą.

Koronawirus, a nadzwyczajna zmiana stosunków. Czy i jak można zmienić każdą umowę?

Pandemia koronawirusa ma mniejszy lub większy wpływ na niemal każdy stosunek prawny. Co można zrobić gdy nie stanowi ona wystarczającego usprawiedliwienia dla niewywiązania się z umowy ale niekorzystnie wpływa na sytuację jednej lub obu stron i prowadzi np. do znacznych strat i sprawia, że utrzymanie umowy jest dla jednej ze stron całkowicie nieopłacalne?

Problem ten stał się szczególnie widoczny na przykładzie najmów lokali usługowych, które z dnia na dzień musiały albo całkowicie zamknąć działalność albo odczuły znaczny spadek klientów i wpływów. Podkreślenia wymaga, że stawki czynszy lokali usługowych są zazwyczaj bardzo wysokie, a w przypadku lokali w galeriach handlowych nawet znaczne. W takiej sytuacji możliwe jest powołanie się na zasadę nadzwyczajnej zmiany stosunków (łac. rebus sic stantibus) i skuteczne dochodzenie odpowiedniego obniżenia czynszu lub zawieszenia jego poboru do czasu ustania przeszkód, a nawet istnieje możliwość rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym (również zawartą na czas oznaczony). Reguła nadzwyczajnej zmiany stosunków może znaleźć zastosowanie do praktycznie każdej umowy.

Zostaw komentarz

zwiń rozwiń